Racjonalne usprawnienia w projektach

Zgodnie z Wytycznymi dotyczących realizacji zasad równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027 (dalej: Wytyczne równościowe), w projektach można finansować koszty tzw. racjonalnych usprawnień.

Są to działania lub rozwiązania, które umożliwiają osobie z niepełnosprawnością pełne i równe uczestnictwo w projekcie.

Ważne:

Racjonalne usprawnienia nie zastępują obowiązku zapewnienia dostępności – są jego uzupełnieniem.

Usługi i produkty tworzone w ramach projektu powinny być zaprojektowane jak najbardziej uniwersalnie, w tym stosując standardy dostępności dla polityki spójności.  Oznacza to uwzględnienie potrzeb m.in. osób z niepełnosprawnością wzroku, słuchu, ruchu, a także seniorów, kobiet w ciąży, rodziców z dziećmi czy osób z ciężkim bagażem.

Mimo zastosowania uniwersalnych rozwiązań, w projekcie może pojawić się osoba, która będzie potrzebować dodatkowego wsparcia, szczególnych rozwiązań. Właśnie takie nieprzewidziane indywidualne udogodnienia określamy jako racjonalne usprawnienia.

Przykład:

Budynek posiada dostępną windę. Osoba ma znaczną niepełnosprawność i potrzebuje asystenta, który zapewni wsparcie w przemieszczaniu – to będzie racjonalne usprawnienie.

Najpierw – uniwersalne projektowanie

Produkty i usługi w projekcie powinny być projektowane w sposób uniwersalny, czyli tak, aby były dostępne dla jak najszerszej grupy użytkowników, np.:

• osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności,
• osób starszych,
• kobiet w ciąży,
• rodziców z dziećmi.

Racjonalne usprawnienia stosujesz wtedy, gdy mimo projektowania uniwersalnego i stosowania standardów dostępności – pojawia się konkretna, indywidulana potrzeba.

Czym są racjonalne usprawnienia

To indywidulane dostosowania dla konkretnej osoby, bez których nie mogłaby ona wziąć udziału w projekcie.

Uruchamiane są dopiero wtedy, gdy w projekcie pojawia się konkretna osoba z konkretną potrzebą, której nie da się zrealizować w pełni stosując standardy dostępności i której nie dało się przewidzieć wcześniej.

Każde racjonalne usprawnienie:

• dotyczy konkretnej osoby,
• odpowiada na konkretną potrzebę,
• ma charakter dodatkowy (nie systemowy).

Przykłady racjonalnych usprawnień

• asystent osoby z niepełnosprawnością,
• specjalistyczny transport,
• dostosowanie stanowiska pracy lub stażu,
• dostosowanie sprzętu szkoleniowego,
• dostosowanie wyżywienia do potrzeb zdrowotnych,
• zakup indywidualnych pomocy kompensacyjnych.

Co mierzy wskaźnik

Wskaźnik pokazuje, czy w projekcie rzeczywiście: poniesiono i rozliczono koszty racjonalnych usprawnień.

Uwzględniamy tylko projekty, w których:

• zrealizowano co najmniej jedno usprawnienie,
• koszt został rozliczony we wniosku o płatność.

Jak działa wskaźnik

• na początku wartość wskaźnika zawsze wynosi „0”,
• projekt liczy się zawsze jako „1”, jeśli zastosowano choć jedno usprawnienie,
• nie zlicza się: liczby osób, liczby usług, liczby wydatków.

Kiedy projekt jest wliczany do wskaźnika

Projekt zostanie uwzględniony, jeśli:

1. pojawiła się potrzeba konkretnej osoby,
2. beneficjent zapewnił usprawnienie,
3. koszt został poniesiony i rozliczony we wniosku o płatność.

Czego nie wliczamy do wskaźnika

Nie traktuj jako racjonalnych usprawnień:

• obowiązkowej dostępności wynikającej ze stosowania standardów dostępności dla polityki spójności, które są załącznikiem nr 2 do Wytycznych równościowych czy też np. z Ustawy o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami (np. zakup dostępnego sprzętu, spełnienie standardów WCAG) – to jest obowiązek, nie racjonalne usprawnienie,
• działań ogólnych, które nie są skierowane do konkretnej osoby,
• projektów, które deklarują gotowość do finansowania usprawnień, ale nie poniosły kosztów.

Przykłady kiedy liczymy racjonalne usprawnienia

• Osoba poruszająca się na wózku potrzebuje wsparcia przy przesiadaniu się i poruszaniu po budynku w trakcie warsztatów – zapewniono usługę dla konkretnej osoby.
• Stażysta z niepełnosprawnością ruchową potrzebuje regulowanego biurka i specjalnego fotela – zapewniono usługę dla konkretnej osoby.
• Uczestnik choruje na rzadką chorobę metaboliczną i wymaga bardzo specyficznej diety eliminacyjnej – zapewniono indywidulanie przygotowane posiłki.
• Uczestnik ma ograniczenia ruchowe i potrzebuje asystenta do pomocy przy posiłkach – zapewniono usługę dla konkretnej osoby.

Przykłady, kiedy NIE liczymy udogodnień jako racjonalne usprawnienia

• W projekcie zaplanowano zakup specjalistycznego oprogramowania „na wszelki wypadek” – zakup nie wynika z potrzeb konkretnej osoby.
• Zaplanowano szkolenie zespołu projektowego z zasad projektowania uniwersalnego – to nie jest usprawnienie dla konkretnego uczestnika.
• Uczestnik zgłosił potrzebę tłumacza języka migowego, lecz ostatecznie nie został poniesiony koszt, ponieważ uczestnik zrezygnował ze szkolenia – brak poniesionego kosztu.
• Beneficjent zamawia prezentację w wersji dostępnej cyfrowo, zgodnej z WCAG – to nie jest usprawnienie dla konkretnego uczestnika. Prezentacja dostępna to jest standard wynikający ze standardów dostępności.
• W projekcie zostaje zakupiony tablet dla osoby niewidomej, ale w projekcie nie ma takiej osoby – zakup nie wynika z potrzeb konkretnej osoby.
• Uczestnik projektu potrzebuje transportu, bo dojazd komunikacją byłby dla niego zbyt czasochłonny, jednak nie wynika to z niepełnosprawności – to nie jest usprawnienie dla konkretnego uczestnika.
• W projekcie zostają zakupione zestawy słuchawek i mikrofonów dla całej grupy – to nie jest usprawnienie dla konkretnego uczestnika. To jest standardowe wyposażenie.
• Uczestnik szkolenia zgłasza potrzebę diety wegańskiej – nie jest usprawnienie dla konkretnego uczestnika. Zapewnienie podstawowych rodzajów diet wynika z możliwości zgłoszenia potrzeb żywieniowych w formularzu rekrutacyjnym (zgodnie z standardem szkoleniowym).

Dlaczego to ważne

Racjonalne usprawnienia:

• eliminują indywidualne bariery,
• umożliwiają udział w projekcie osobom, które inaczej byłyby wykluczone,
• pokazują, że projekt realnie wdraża zasadę równości i niedyskryminacji.