Dobrą praktyką jest zaplanowanie i przeprowadzenie audytu dostępności projektu z udziałem osób z niepełnosprawnościami, czyli grupą osób reprezentującą różne potrzeby funkcjonalne (rożne niepełnosprawności) – zarówno na etapie projektowania, jak i po zakończeniu realizacji projektu.

Warto przeprowadzać audyt także w trakcie realizacji projektu, aby na bieżąco weryfikować przyjęte rozwiązania i w razie potrzeby wprowadzać korekty.

Niezbędne jest również zaangażowanie do audytu ekspertów/ekspertek w zakresie dostępności.

Czym jest audyt dostępności

Audyt dostępności to ocena, czy projekt (np. budynki, przestrzenie publiczne, usługi i zasoby cyfrowe) spełnia wymagania dostępności dla wszystkich użytkowników – w tym osób z niepełnosprawnościami – zgodnie z zasadami uniwersalnego projektowania i standardami dostępności dla polityki spójności 2021-2027.

Audyt pozwala sprawdzić, czy dostępność została zapewniona na każdym etapie realizacji projektu, w szczególności w zakresie:

• planowania działań i projektowania rozwiązań,
• przygotowania i prowadzenia zamówień publicznych (w tym opisu przedmiotu zamówienia),
• realizacji robót, usług i dostaw,
• przygotowania dokumentacji projektowej i materiałów informacyjnych,
• zawieranych umów i wymagań wobec wykonawców,
• funkcjonowania produktów i usług powstałych w projekcie.

Dzięki audytowi możesz zidentyfikować bariery, ocenić zgodność projektu ze standardami dostępności oraz wskazać działania, które należy wdrożyć, aby zapewnić pełną dostępność.

Audyt dostępności na etapie projektowania

Zapewnia, że projekt od początku jest tworzony zgodnie z zasadami dostępności – zanim powstaną gotowe rozwiązania.

Cel: identyfikacja potencjalnych barier oraz rekomendacje rozwiązań eliminujących problemy dostępności jeszcze przed wdrożeniem.

Efekt:

• raport audytowy i lista rekomendacji,
• wskazanie poprawek do wdrożenia,
• minimalizacja kosztów późniejszych zmian.

Audyt dostępności na zakończenie projektu

Sprawdza, czy gotowy projekt jest realnie dostępny w pełnym zakresie.

Cel: weryfikuje, czy wdrożone rozwiązania są zgodne z obowiązującymi standardami dostępności dla polityki spójności oraz czy nie występują bariery dla użytkowników.

Efekt:

• raport audytowy,
• lista błędów i rekomendacji,
• ewentualne poprawki końcowe,
• w przypadku wykrycia niezgodności – wdrożenie działań naprawczych.

Przykłady zastosowania audytu dostępności

• Projekt z komponentem infrastrukturalnym

Audyt obejmuje weryfikację zgodności obiektów z zasadami dostępności, w tym sprawdzenie m.in., czy budynek jest wyposażony w rozwiązania takie, jak winda, podjazd, odpowiednio szerokie drzwi, obniżone progi, dostosowane toalety, właściwe oznakowanie.

Ocenie podlega również to, czy przestrzeń umożliwia swobodne i bezpieczne poruszanie się osobom z różnymi rodzajami niepełnosprawności.

• Projekt z komponentem organizacyjno-komunikacyjnym

Audyt dotyczy dostępności form wsparcia oraz sposobu organizacji działań w projekcie, w tym m.in.: procesu rekrutacji, komunikacji z uczestnikami, materiałów informacyjnych i szkoleniowych oraz organizacji zajęć.

Sprawdzane jest np. zapewnienie tłumaczenia na język migowy, audiodeskrypcji, dostępnych formatów materiałów (język prosty, ETR, duży druk, brajl), a także dostępnego oznakowania i komunikatów dźwiękowych.

• Projekt z komponentem cyfrowym

Audyt obejmuje weryfikację, czy strona internetowa, aplikacja mobilna lub inne narzędzia cyfrowe spełniają wymagania standardu WCAG oraz są dostosowane do potrzeb osób z różnymi rodzajami niepełnosprawności.

W szczególności sprawdzana jest kompatybilność z czytnikami ekranu, możliwość obsługi za pomocą klawiatury, odpowiedni kontrast oraz czytelność i struktura treści.

Czy koszty audytu są kwalifikowalne

Tak.

W budżecie projektu można zaplanować wydatki związane z  przeprowadzeniem audytu w kategorii kosztów „wydatki na dostępność”.

Wydatki związane z audytami muszą być poniesione zgodnie z Wytycznych dotyczących realizacji zasad równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027 (Podrozdział 2.2. Ogólne warunki kwalifikowalności).

Kwalifikowalna będzie wyłącznie część audytu związana bezpośrednio z projektem.

Audyt w obiektach zabytkowych

W przypadku obiektów zabytkowych konieczne jest opracowanie indywidualnych rozwiązań architektonicznych i infrastrukturalnych, które umożliwią zapewnienie dostępności dla osób z niepełnosprawnościami.

Rozwiązania te powinny być każdorazowo uzgadniane z wojewódzkim konserwatorem zabytków.

Zgodnie ze Standardami dostępności dla polityki spójności (standard architektoniczny w obiektach zabytkowych) – w przypadku:

• obiektów wpisanych do rejestru zabytków albo na Listę Skarbów Dziedzictwa,
• robót budowlanych, badań architektonicznych oraz innych działań przy obiekcie zabytkowym wpisanym do rejestru zabytków,

możliwość zastosowania konkretnych rozwiązań dostępnościowych każdorazowo ocenia wojewódzki konserwator zabytków.

Ważne: ochrona zabytków nie wyklucza dostępności i nie zwalnia z obowiązku jej zapewnienia.

Warto uwzględnić te uwarunkowania już na etapie planowania projektu, aby uniknąć opóźnień oraz konieczności wprowadzania istotnych zmian na etapie realizacji.

Kto może przeprowadzić audyt dostępności

Audyt dostępności powinien być wykonany przez podmiot zewnętrzny, który:

• nie jest zaangażowany w realizację projektu,
• podmiot przeprowadzający audyt powinien być przygotowany do oceny dostępności dla osób ze szczególnymi potrzebami, w tym osób z niepełnosprawnościami,
• posiada odpowiednie doświadczenie, zespół oraz narzędzia do prawidłowej realizacji audytu.

Wymagania dotyczące podmiotu przeprowadzającego audyt

Wymagania dotyczące zespołu audytowego

Zadbaj, aby podmiot realizujący audyt dysponował zespołem, w skład którego wchodzą:

1. Ekspert w zakresie dostępności

Co najmniej jedna osoba posiadająca wiedzę i doświadczenie w zakresie dostępności (np. architektonicznej, cyfrowej lub informacyjno-komunikacyjnej – w zależności od zakresu audytu), potwierdzone:

• realizacją co najmniej 10 audytów dostępności w okresie 5 lat przed ogłoszeniem postępowania,
• w tym minimum 5 audytów wykonanych zgodnie ze standardami dostępności dla polityki spójności na lata 2021–2027 lub 2014–2020, zrealizowanych w okresie ostatnich 3 lat przed dniem złożenia oferty.

2. Udział osób z niepełnosprawnościami

W skład zespołu powinny wchodzić co najmniej dwie osoby z różnymi rodzajami niepełnosprawności posiadające orzeczenie o niepełnosprawności oraz posiadające wiedzę w zakresie dostępności.

Ich udział powinien być dostosowany do zakresu audytu (np. testowanie przestrzeni, usług cyfrowych lub informacji).

W zespole powinna znaleźć się przynajmniej jedna osoba:

• z niepełnosprawnością ruchową (poruszająca się na wózku),
• z niepełnosprawnością wzroku,
• z niepełnosprawnością słuchu, posługująca się Polskim Językiem Migowym (PJM).

Dlaczego jest to ważne

Udział osób z niepełnosprawnościami w audycie pozwala zidentyfikować bariery, które są trudne do wychwycenia wyłącznie na podstawie norm i pomiarów technicznych.

Przykłady:

• osoba poruszająca się na wózku może sprawdzić w praktyce dostępność wejść, wind czy toalet oraz realnie ocenić możliwość poruszania się po obiekcie;
• osoba niewidoma lub słabowidząca może zweryfikować czytelność oznaczeń, dostępność informacji oraz działanie rozwiązań cyfrowych (np. z czytnikiem ekranu);
• osoba z niepełnosprawnością słuchu może ocenić skuteczność systemów wspomagania słyszenia (np. pętli indukcyjnych) oraz dostępność komunikacji.

Dzięki temu audyt nie ogranicza się do oceny formalnej, ale pokazuje rzeczywiste doświadczenia użytkowników.

Wymagania dotyczące wyposażenia technicznego

Upewnij się, że wykonawca dysponuje odpowiednimi narzędziami pomiarowymi, w szczególności:

• miarą do pomiarów w systemie metrycznym,
• urządzeniem do pomiaru natężenia sygnału pętli indukcyjnej,
• urządzeniem do pomiaru natężenia oświetlenia,
• urządzeniem do pomiaru kontrastu (LRV).

Metodyka przeprowadzania audytu

Zadbaj, aby audyt był realizowany z wykorzystaniem odpowiedniej metodyki, obejmującej m.in.:

• analizę dokumentacji projektowej,
• wizję lokalną lub testy w miejscu realizacji,
• testy automatyczne i manualne (w przypadku usług cyfrowych),
• wywiady z użytkownikami (jeśli to możliwe),
• analizę zgodności z przepisami prawa i wytycznymi dotyczącymi dostępności.

Zgodność z przepisami

Upewnij się, że audyt zostanie przeprowadzony zgodnie z obowiązującymi przepisami i dokumentami, w szczególności:

• Standardami dostępności dla polityki spójności 2021-2027, stanowiącymi załącznik nr 2 do Wytycznych dotyczących realizacji zasad równościowych w ramach funduszy unijnych na lata 2021-2027;
• Ustawą z dnia 19 lipca 2019 r. o zapewnieniu dostępności osobom ze szczególnymi potrzebami;
• Ustawą z dnia 4 kwietnia 2019 r. o dostępności cyfrowej stron internetowych i aplikacji mobilnych podmiotów publicznych;
• Ustawą z dnia 26 kwietnia 2024 r. o zapewnieniu wymagań dostępności niektórych produktów i usług przez podmioty gospodarcze (obowiązuje od 28 czerwca 2025 r.).

Raport z audytu

Zadbaj, aby raport z audytu został przekazany:

• w formacie edytowalnym oraz
• jako dostępny plik PDF (zgodny ze standardami dostępności cyfrowej).

Dlaczego warto angażować osoby z niepełnosprawnościami

Audyt dostępności powinien być przeprowadzony z udziałem co najmniej dwóch osób reprezentujących różne rodzaje niepełnosprawności.

Ich udział jest kluczowy, ponieważ osoby te:

• posiadają praktyczne doświadczenie w korzystaniu z różnych rozwiązań,
• na co dzień używają narzędzi wspierających dostępność,
• potrafią trafnie wskazać rzeczywiste bariery i problemy, które mogą być niewidoczne dla projektantów.

Skład zespołu audytowego warto dostosować do rodzaju i zakresu projektu.

Przykład:

W przypadku audytu stron internetowych, aplikacji, dokumentów elektronicznych lub materiałów multimedialnych zaleca się zaangażowanie:

• osób niewidomych lub słabowidzących (korzystających z czytników ekranu, powiększeń, ustawień kontrastu, oceniających m.in. strukturę treści i nawigację),
• osób Głuchych lub słabosłyszących (oceniających dostępność multimediów, jakość napisów oraz dostępne formy komunikacji),
• osób z niepełnosprawnościami ruchowymi (korzystających wyłącznie z klawiatury lub alternatywnych metod sterowania).

Zaangażowanie użytkowników z różnymi potrzebami zwiększa jakość audytu oraz pozwala lepiej dopasować rozwiązania do realnych sytuacji użytkowania.

Wniosek o dofinansowanie

Jeżeli planujesz przeprowadzenie audytu dostępności:

• opisz we wniosku o dofinansowanie (w części „Zgodność projektu z zasadą równości szans i niedyskryminacji”), w jaki sposób jego wyniki zostaną wykorzystane i wdrożone na poszczególnych etapach realizacji projektu;
• w budżecie projektu możesz uwzględnić koszty przeprowadzenia audytu:
• na etapie projektowania,
• na zakończenie realizacji projektu,

jako wydatki w kategorii kosztów „wydatki na dostępność”;

• w budżecie projektu możesz również zaplanować koszty związane z zapewnieniem dostępności wynikające z audytu, w kategorii „wydatki na dostępność”.

Kwalifikowalne są wyłącznie te wydatki, które:

• wynikają bezpośrednio z realizacji celu projektu,
• są niezbędne do jego wdrożenia,
• pozostają spójne z zaplanowanymi zadaniami.

 

Wzory raportów

Wzór raportu z audytu przed rozpoczęciem realizacji projektu – plik do pobrania

Wzór raportu na zakończenie realizacji projektu – plik do pobrania